Ultrason Nedir?

Klasik Ultrason

Klasik Ultrason. 14 haftalık gebelikte görünüm.

Ultrason cihazlarında genel kullanıma başlandığı tarihlerden itibaren elde edilen görüntü biçimine klasik (konvansiyonel veya 2 Boyutlu) ultrason denir. Bu görüntüleme türünde organların veya bebeğin görüntüsü siyah bir arkaplan üzerinde grinin tonları biçiminde izlenir. Bu görüntüde kemikler beyaza yakın, içi sıvı dolu boşluklar ise siyaha yakın renkte görülür. Klasik görüntüleme bütün ultrason cihazı modelleri için temeldir, yani bütün cihazlar bu tip görüntü oluşturma yeteneğine sahiptir. Aslında belki de çok eskiden beri üzerinde hem üreticiler hem de doktorlar tarafından çok yoğun çalışma yapıldığı için bu tip görüntüleme diğer ultrason kullanım biçimlerine göre çok daha fazla bilgi sağlar. Bu yöntemle organların içindeki boşluklar ve kitleler veya anne karnındaki bebeklerin vücut yapıları çok ayrıntılı olarak görülebilir.

Doppler veya Renkli Doppler Ultrason
Ultrason cihazları, ilk icat edildikleri günlerden itibaren Doppler etkisi kullanılarak birçok hastalık için tanı yöntemi olarak kullanılmıştı. Doppler etkisi, sabit duran bir alıcı, örneğin insan kulağına, hareketli bir ses kaynağından ulaşan ses dalgalarının duruma göre farklı titreşimlerde ulaşmasıdır. Örneğin bir yol kenarında sirenleri çalan bir ambulansı beklersek, ambulans yaklaşırken sesinin daha ince, uzaklaşırken daha kalın duyulduğu göreceksiniz. Doppler ultrason yapılırken hareketli sıvılara veya organların çeperine çarpan ultrason dalgalarının titreşim sayısı geri yansırken değişecektir. Bu değişimin ölçülmesi ile hareketli organın hızı veya hareket sayısı hesaplanabilir.


Doppler ultrason kalp atım sayısının saptanması için, bir kalp kapağından geçen veya bir damar içinde akan kanın hızı ile kanın damar içinde karşılaştığı direnç için yapılabilir. Böylece bu yöntemle çeşitli kalp ve damar hastalıklarında tanı konulabilir. Ayrıca anne karnındaki bebeklerde göbek kordonu veya bebeğin vücudu içindeki damarlardaki kan akım hızı hesaplanarak bebeğin sağlık durumu tespit edilebilir.Bazı gelişmiş ultrason cihazlarında “Renkli Doppler” özelliği vardır yani damarlar içindeki kan akımı renkli olarak gösterilebilir, böylece bu cihazı kullanan uzmanlar küçük bir damarı bile kolayca yakalayıp buradan Doppler ölçümü yapabilirler.

3D (Üç Boyutlu) Ultrason

Üç Boyutlu Ultrason. 25 haftalık bir gebelikte bebeğin yüzünün görünümü.

Son zamanlarda ultrason ile görüntü oluşturma konusunda elde edilen en büyük gelişme üç boyutlu ultrasondur. Bu tip cihazlarla özellikle anne karnındaki bebeklerin sadece doktorların değil herkesin anlayacağı biçimde gerçek yaşamdaki gibi görüntüleri oluşturulur. Doğal olarak bir elektronik cihazın böyle görüntüler oluşturabilmesi oldukça zor ve ciddi bir yazılım ve donanım desteği gerektiriyor. Ultrason kullanarak tıbbi görüntüleme konusunda tarihsel gelişmelere bakarsak bu noktaya gelebilmek için 50 yıl beklemek, daha doğrusu birçok ülkede binlerce uzmanın yıllarca çalışması gerekti. Sonuçta gelinen nokta gerçek yaşamdaki gibi derinliği olan üç boyutlu ve hareketli görüntüler oldu.

Bu görüntüleri oluşturabilmek için ultrason cihazlarında özel problar kullanılır. Bu problarda kristaller sadece iki yönde değil dört yönde tarama yaparlar. Böylece probların karşısında bulunan bölgede yoğunluk farkı olan, örneğin bebeğin yüzü ile etrafında bulunan amnios sıvısı gibi, durumlarda üç boyutlu bir görüntü oluşturulur. daha ayrıntılı bilgi için üç boyutlu ultrason sayfasını okuyabilirsiniz. Bazı şirketler üç boyutlu ve eşzamanlı hareketli görüntü oluşturma teknolojisine "4D" ismini verirler. Açıkçası günümüzde üç boyutlu görüntü oluşturan her ultrasonda eş zamanlı hareketli görüntü oluşturulabilir.


Gelecekte Ultrason
Zaman geçtikçe tıpta görüntüleme için giderek daha zararsız ve sonuçları kolay değerlendirilen yöntemler kullanılmakta. Ultrason ile görüntüleme nispeten eski bir yöntem olsa da bu konuda son zamanlarda elde edilen ilerlemeler gerçekten etkileyici. Anlaşılan 21. yüzyılda da ultrason ile görüntüleme önemini korumaya devam edecek. Günümüzde damarlardaki kan akımını değerlendirmek için cepte taşınan modeller, acil durumlarda karın içindeki kanamaları saptamak için ambulanslarda kullanılabilen dizüstü bilgisayar büyüklüğünde üretilmiş cihazlar var. Hatta bir USB cihazı olarak dizüstü bilgisayara bağlanarak çalışan ve sadece bir prob'tan oluşan bir cihaz da piyasada. Anlaşılan ünlü Moore Kuralı bu konuda da geçerli. Yani her geçen iki yılda mikroişlemciler içindeki transistör sayısı iki katına çıkmakta. Böylece ultrason cihazları giderek daha güçlü ve görüntüleri daha etkileyici olmakta. Bakalım bundan sonra neler göreceğiz.