Güneşin batmaya başlamasından doğuşuna kadar olan zaman diliminde ışık özellikleri çok farklı olduğundan fotoğraf çekimi sırasında çok farklı kurallar geçerlidir. Örneğin enstantane süreleri ve diafram açıklığı gündüz çekimlerinde olsa filmin hemen yanacağı kadar artmalıdır. Böylece değişik bir fotoğrafçılık biçimi ortaya çıkar; gece fotoğrafçılığı. Gece fotoğraf çekmek, sizi fotoğrafçılık açısından ayrı bir dünya içine sokacaktır. Gece fotoğraflarında, gün ışığında dikkat çekici olmayan bazı ışık kaynakları, yerde ve su yüzeylerinde oluşan yansımalar veya hareketli araçların yaratacağı ışık çizgileri çok etkileyici olacaktır.
Bunlara örnek 1930'lu yıllarda daha çok mimari fotoğraflar çeken Newyork'lu fotoğrafçı Samuel H. Gottscho'nun ünlü bir fotoğrafıdır. Gottscho şehrin siyah-beyaz gece fotoğrafını çekerken gün batımı fotoğrafı üzerine, birkaç saat sonra oluşacak gece ışıklarını, üstüste çekim tekniğiyle eklemeyi düşündü. Ortaya çıkan fotoğraf yarı aydınlık bir gökyüzü altında pırıldayan şehir ışıklarını yansıtıyordu ve dünyanın en ünlü fotoğraflarından biri oldu. Birçok dergide yayınlandı ve Newyork'ta bir sanat müzesine kabul edildi.
Fotoğraf: Samuel H. Gottscho
Gerekli Ekipman
Birçok kişi gece fotoğraf çekmek için gelişmiş ve pahalı ekipmanlar kullanılması gerektiğini düşünür. Bu yanlıştır, gereken en önemli iki ekipman eski model bir fotoğraf makinesiyle ağır ve sağlam bir tripoddur.
Gece fotoğrafları çekmek için kullanacağınız fotoğraf makinesinde bazı farklı teknik özellikler aramanız gerekir. İlk olarak makinenizin üzerinde B (Bulb) veya T (Time) denilen enstantane süresinin istenildiği kadar uzatılmasını sağlayan düğme olmalıdır. B düğmesi genellikle makine üzerinde enstantane süresinin ayarlandığı yerin sonunda bulunur ve deklanşöre basılı olduğu sürece ışığın içeri girmesini sağlar. T düğmesi varsa buna basıldığında makine ışık almaya başlar tekrar basıldığında kapanır. Enstantane süresi isteğinize göre 1-2 saniye veya yıldız fotoğrafı çekerken yapıldığı gibi birkaç saat olabilir. Makinenizde B düğmesi yoksa birçok modern makinede olduğu gibi enstantane ayarının 30 saniyeye kadar uzun olması da sınırlı olarak işe yarayabilir.
Makinenizin ayarları mekanik olmalı yani ayarlarının pil gücüyle yapılmaması gereklidir. Gece fotoğrafları çekerken makine uzun süre açık kalacaktır, pil gücüne gereksinim duyan makinelerin pili böylece kısa sürede bitecektir. Böyle olunca günümüzde pek kullanılmayan eski model tamamen mekanik olan makineler gece fotoğrafçılığı için daha uygundur. Örneğin Ukrayna yapımı eskiden beri birçoğumuzun kullandığı Zenit marka makineler bu iş için çok uygundurlar. Bu iş için eski bir makine bulamadıysanız, yeni tip makineleri de pillerin bitmesi olasılığına karşın yanınızda yedek pil bulundurarak kullanabilirsiniz.
Makineye takılı olan lens, özellikle geniş bir alanın fotoğrafını çekmek istiyorsanız, geniş açılı olmalı ve diyaframın büyük değerlere kadar açılabilmesi gereklidir. Diyaframın çok açılması ile film üzerine düşen ışık artacağından enstantane ayarını istediğiniz gibi seçme şansınız olacaktır. Deklanşörün kumandası için kablo kullanmanız hem makinenin sarsılmasını engelleyecektir hem de sizin daha rahat çalışmanızı sağlayacaktır. Uzun enstantane süreleri kullanıldığında parmağınızla deklanşöre dokunurken makinenin sarsılması olasılığı artacaktır. Bunun için uygun koşullarda makinenin zamanlayıcısı da (Timer) kullanılabilir.
Bir film türü sizin için daha tanıdıksa gece fotoğrafları için de bunu kullanmaya devam edebilirsiniz. Gerekli ayarları uygun vermek koşuluyla düşük ISO değerli negatif filmler de işe yarayacaktır. Gece fotoğrafları için bizim önerimiz özellikle diapozitif film kullanmanız olacaktır. Diapozitif filmlerde görüntü daha keskindir ve renkler daha doygundur, bunun yanında pozlandırma hataları için daha az affedicidir. Bu tip hataları diapozitif filmin banyosu sırasında stüdyo ile konuşarak sınırlı olarak da olsa çözebilirsiniz.
Bilindiği gibi negatif filmler pozlandırma hataları için daha az duyarlıdır fakat bu filmlerin üzerindeki görüntüyü izlemek için fotoğraf kartına basılması gereklidir. Bunun için gittiğiniz stüdyoda negatif filmlerinizden baskı yapılırken otomatik olarak yapılan ayarlamalar yüzünden özenle çektiğiniz gece fotoğrafları sonuçta gündüz çekilen fotoğraflara benzeyebilir. Renkli negatif film kullanacaksanız çalıştığınız stüdyoyu bu konuda önceden uyarmanız uygun olacaktır. Siyah-beyaz negatif film kullanırsanız banyo ve baskı koşullarını siz ayarlayabilirsiniz ve isteğinize uygun sonuçlar elde etmeniz daha kolay olacaktır.
Film hassasiyeti seçiminiz ise hızlı filmler lehine olmalıdır. Bunun için en az 200 ISO film kullanmalısınız. Pratikte 100 ISO film de kullanabilirsiniz fakat bu durumda enstantane süreleri çok uzayabilir. Yüksek ISO değerli film kullanımı enstantane süresini daha geniş sınırlar içinde seçebilmenizi sağlayacaktır. Fakat yüksek ISO değerli filmlerde de özellikle 400 değerinden sonra gren büyüklüğünün arttığını unutmamalısınız; fotoğraf üzerinde büyük grenler, özellikle gece fotoğrafları için istenilmeyen bir görünüm olabilir. Ayrıca yüksek ISO değerli filmler oldukça pahalıdır.
Gece fotoğrafçılığı sabır gerektirir. Makinenizi ve tripodunuzu ayarlayıp saatlerce beklemeniz gerekebilir. Birden çok makine kullanırsanız bu bekleme dönemleri boşa geçmemiş olur. Makinelerinizi değişik kompozisyonlar için ayrı olarak ayarlayıp, bir gece içinde çektiğiniz fotoğraf sayısını artırabilirsiniz. Çoğu kez ilk çekimler sırasında güzel sonuçlar alamazsınız; değişik enstantane ve diafram ayarlarını denemek için arka arkaya benzer zamanlarda aynı yere defalarca gitmeniz gerekebilir.
Fotoğrafla ilgili araçlar yanında ellerinizin serbest kalması için başa takılabilen küçük bir ışık kaynağı, ayarlarınızı ve zamanı kaydedeceğiniz bir bloknot ve üşümemeniz için kalın giyecekler ve içinizi ısıtmak için bir termos dolusu kahve de diğer çok gerekli malzemeler arasındadır.
Gece fotoğrafları çekerken de diğer fotoğraf türlerinde olduğu gibi her durum için ayrı bir strateji saptamalısınız. Örneğin yıldız çizgileri, hareketli araç veya sokak fotoğrafları gibi değişik durumlar için farklı kararlar almalısınız. Yani yanınızda taşıyacağınız aksesuarları buna göre seçip, gitmeniz gereken bölgeyi de ayrıca saptamalısınız. Yıldız ve ay fotoğrafları için etrafta insan yapısı gereksiz ışıkların olmadığı alanlara, şehir dışına çıkmalı; sokakların gece fotoğrafları için ise özellikle yüksek ISO değerli film kullanmalısınız. Bu yüzden gece fotoğraflarının sık görülen tiplerine göre aşağıda ayrı açıklamalar yapmayı uygun gördük. Göreceğiniz gibi diafram ve enstantane ayarları açısından çok kesin değerler vermedik, bu değerler kullandığınız filmin hassasiyeti ve lens sistemine göre çok değişeceğinden kendi deneyimlerinize göre karar vermeniz daha uygun olacaktır. Fotoğraf makinenizde olan veya diğer ışık ölçerlerin (pozometre) verdiği değerler çok düşük ışıklı ortamlarda yanıltıcı olabilir.
Yıldız Çizgileri
Çok uzun enstantane süreli fotoğraflarda yıldızlar gökyüzünde belli bir nokta yani kutup yıldızı etrafında dönüyormuş gibi görülürler. Kutup yıldızını fotoğrafın merkezine denk getirirseniz fotoğraf üzerinde yıldızlara ait ışıkların izlerini çember biçiminde görürsünüz.
Bu etkileri elde etmek için fotoğraf makinenizin deklanşörüne kilitlenebilen kablolu kumanda takıp en azından iki saat kadar beklemelisiniz. Geniş açılı bir lens seçmeniz gereklidir ve diaframınız en fazla olacak kadar, örneğin 2 veya 2.8 değerlerine kadar açık olmalıdır. Bu tip fotoğrafları çekmek için şehirden iyice uzaklaşmalı ve ayın olmadığı bir zamanı tercih etmelisiniz. Makinenizin takılı olduğu tripodun da zemine çok iyi oturması gereklidir, bunun için tripodunuza ağırlıklar takmanız uygun olacaktır. Tripodun az da olsa yerinden oynaması yıldız çizgilerindeki düzenliliği bozacaktır.
Ay Fotoğrafları
Yıldız fotoğraflarının aksine ayın fotoğrafını çekmek için karanlık bir geceyi ve şehir dışını seçmeniz gerekmez. Ayın dolunay görünümünde olduğu bir gecede isterseniz şehirdeki binaları da içine alacak biçimde bir fotoğraf kompozisyonu güzel görünebilir. Ay fotoğrafları için diaframınız yine 2 veya 2.8 değerlerine kadar açık ve enstantane süreniz ise kullandığınız filmin ISO değerine göre 15 saniye-15 dakika arasında olabilir. Geniş açılı bir lens kullanırsanız ay çok küçük görüneceğinden odak uzunluğu 100 mm. veya daha fazla bir lensi tercih etmelisiniz. Çok uzun pozlandırma süresi kullanırsanız ayın hareketi nedeniyle olan kaymayı engellemek için makinenizi de belli aralıklarla aynı açıda ve doğrultuda çevirmelisiniz.
Gece çektiğiniz bir manzara fotoğrafı üzerine, başka bir gökyüzü parçasından ay görüntüsünü üst üste çekerek güzel bir etki yaratabilirsiniz. Burada dikkat etmeniz gereken iki şey, ayın önceki manzara fotoğrafında gökyüzündeki bir boşluğa denk gelmesi ve büyüklüğünün çok orantısız olmamasıdır.
Ay ışığının parlak olduğu gecelerde doğada ve fazla yapay ışıklandırma olmayan yerlerde ay ışığı altında fotoğraf çekimi de yapabilirsiniz. Bunun için makinenizi uygun kompozisyonda konumlandırdıktan sonra 2,5,10 ve 15 saniye gibi enstantane sürelerinde fotoğraf çekerek pozlandırması ve kompozisyonu uygun olan fotoğrafı sonradan seçersiniz. Bu biçimde çekilmiş akarsu ve mimari fotoğraflar çok etkileyici olabilir.
Havai Fişekler
Geceleri çekebileceğiniz en güzel fotoğraf türlerinden biri de havai fişek görüntüleridir. Havai fişek ışıkları oldukça parlak ve nispeten yakında olacaklarından diaframınızın fazla açık olması gerekmez, 100 ISO film kullanıyorsanız başlangıç olarak f8 değeri uygun olabilir. Havai fişek havaya yükseldiğinde veya patladığında oluşan ışıkları film üzerinde bir çizgi olarak kaydedebilmek için ise enstantane ayarınız 4-12 saniye arasında olmalıdır. Bu süreyi makinenizin "B" ayarını kullanarak yaklaşık olarak havai fişeğin büyüklüğü ve patlama biçimine göre siz ayarlamalısınız. Havai fişekler çok hızlı patladığından çok sayıda fotoğraf çekip bunları sonra doğru kompozisyon açısından seçmeniz daha uygun olacaktır.
Şehir Işıkları
Yerleşim bölgeleri içindeki ışıklar ve hareketli ışık kaynakları gece fotoğrafçılığı açısından çok değerli kaynaklar sunar. Binaların ışıklı pencereleri, sokak ışıkları, trafik ışıkları, tarihi binaların ışıklandırmaları veya hareketli taşıtların ışıkları çok güzel görünümlü fotoğraflar çekmemizi sağlayabilir.
Bu tip fotoğraflarda dikkat edilmesi gereken ilk nokta kompozisyonun doğru düzenlenmesidir. Büyük binaları, yolları ve karanlık bölgeleri birbirine uyumlu olacak biçimde yerleştirmeliyiz. Fotoğraf üzerinde tamamen karanlık görünecek büyük alanlar olmamalıdır. Etraftan gelebilecek gereksiz ışıkların, örneğin bir sokak lambasının ışığının film üstüne düşmesini engellemek için engelleyici karton vb. kullanmalısınız. Bu tip ışıklar kompozisyonun bir kısmının çirkin biçimde fazla parlak olmasına yolaçacaktır.
Tripodunuzu sağlam biçimde yerleştirdikten sonra çekmeyi düşündüğünüz kompozisyona göre değişecek biçimde diafram ve enstantane değerleri vermelisiniz. Genel olarak şehirlerde ışık kaynakları fazla olduğundan diafram değerini başlangıç olarak f8 olarak verebilirsiniz. Bunun yanında iz bırakmasını istediğiniz hareketli ışıklar varsa enstantane süresini 2-15 sn arasında tutmalısınız. Filminizin yüksek ISO değerli olması en çok böyle zamanlarda gereklidir. Böylece enstantaneyi daha düşük değerlere ayarlayabilirsiniz. Işığın çok yetersiz olduğu durumlarda ve daha dar alanların veya mimari fotoğrafların çekimi için uzaktan kumandalı flaş ışığı veya arabanızın farlarını ışık kaynağı olarak kullanabilirsiniz.
Renk Kayması Hatası (Reciprocity Failure)
Herhangi bir renkli film ışıkla karşılaştığında kırmızı, yeşil ve mavi grenler gelen ışığa birbirlerine göre uygun biçimde yanıt verirler ve film üzerinde renklerin gerçeğe yakın olduğu bir görüntü oluşur. Bu uyumlu etkilenme bir saat gibi uzun poz sürelerinde bazı filmlerde bozulur ve film üzerinde renk farklılıkları oluşur, örneğin Fuji Velvia diapozitif filmde renkler yeşile kayar. Buna "Renk Kayması Hatası" denir ve her film için deneyimli kullanıcılardan veya üreticinin internet sitesinden bununla ilgili bilgileri alabilirsiniz. Özellikle yıldız ve ay fotoğrafları gibi uzun enstantane kullanılan durumlarda bu hata ortaya çıkacaktır. Renk filtreleriyle örneğin yeşil ışığı geçirmeyecek bir filtreyle (FL-D) bu hatayı önlemek kısmen olanaklıdır. Bu yeşil renkten tamamen kurtulmak istiyorsanız filminizi taratıp renkleri bilgisayarla düzeltmelisiniz. Bütün filmler aynı değildir örneğin renkli negatif filmde bu hata daha azdır, siyah-beyaz filmde ise bu hata görülmez.
Sonuç Olarak...
Gece fotoğrafçılığı eskiye göre daha hassas filmlerin ve daha iyi fotoğraf makinelerinin üretilmesiyle son yıllar içinde geliştirilmiş bir fotoğrafçılık türüdür. Kabul etmek gerekir ki bu tür fotoğraf çekimleri sırasındaki koşullar ve bazen yetersiz olan sonuçlar yüzünden kolay değildir. Kimse soğuk bir gecede bir tepede saatlerce bekleyerek birkaç fotoğraf çekip sonradan da bunların hatalı olduğunu görmek istemez. Fakat güzel bir gece fotoğrafı her zaman çok etkileyicidir. Bu yüzden dünyada çok sayıda fotoğrafçı birçok zahmete katlanıp geceleri fotoğraf çekiyorlar. Evet, neden olmasın, siz de güzel gece fotoğrafları çekebilirsiniz, sadece eski bir makineye ve bir tripoda gereksiniminiz var.
