Alan derinliği, ilk anda gereksiz gibi görülse de fotoğraf çekimi sırasında sık sık önemini hissettiren bir kavramdır. Alan derinliği, bir lens sisteminin obje üzerine odaklanırken net olarak görüntü oluşturabildiği uzaklık dilimidir. Sonuçta fotoğrafta bu dilim içinde kalan nesneler net, arkada veya önde olan nesneler ise bulanık görülür.
Alan Derinliği Nasıl Oluşur?
Bir yakınsak mercek teorik olarak sonsuz uzaklıkta da bulunan bir nesnenin görüntüsünü tam odak noktasında net olarak oluşturur. Daha yakındaki nesnelerden çıkan ışık ışınları ise odak noktasında değil merceğe daha yakın bir noktada net görüntü oluşturur. Bu nedenle fotoğraf makinelerinde, değişik uzaklıkta bulunan nesnelerden gelen ışınların tam film üzerinde odaklanabilmesi için mercek(ler) ileri geri hareket ettirilir. Mercek hareket ettiğinde ise bu sefer daha gerideki ve ilerideki nesnelerin görüntüsüne ait netlik bozulur. İşte net görüntü oluşturulabilen bu aralığa alan derinliği denir. (İngilizcede Depth Of Field, DOF)
Alan derinliğini kullandığınız filmin boyutları, mercek sisteminin odak uzunluğu ve diafram açıklığı belirler. Filmin boyutları kullandığınız makinenin teknik özelliklerini değiştirdiği için alan derinliğinde etkilidir. Pratikte bu değiştirilemeyeceği için alan derinliği için kullanılmaz. Bunun yerine alan derinliği yaratmak istiyorsanız kullandığınız lensin odak uzunluğunu veya diafram açıklığını değiştirirsiniz. Örneğin bir zoom objektif ile odak uzunluğu yeterince fazla olursa çok uzaktaki objeler etrafında bile dar bir alan derinliği oluşur.
Bir zoom objektif kullanmıyorsanız alan derinliğini diafram açıklığını artırarak sağlarsınız. Alan derinliği özellikle makro denilen yakın çekimlerde güzel görünür. Bu biçimde yakın çekim yapılan bir objenin etrafındaki nesneler alan derinliği dışına çıkar. Bu sayede fotoğraf üzerinde bulanık ve daha homojen bir arka plan yaratılır. Böylece izleyicinin dikkatinin fotoğrafını çektiğiniz obje üzerinde yoğunlaşmasını sağlamış olursunuz. Aksi halde yani fotoğraf üzerinde her bölge net görünürse obje ayrıntılar içinde kaybolabilir.
f: 5.6, s: 1/8 sn.
f: 4.0, s: 1/15 sn.
Yukarıda ilk bakışta birbirinin aynı gibi görünen iki fotoğraf görüyorsunuz. Soldaki fotoğrafta diafram açıklığı küçük alınarak iki objenin de netliği sağlanmış. Sağdaki fotoğrafta ise diafram açıklığı artırılınca oluşan etkiyi görüyorsunuz. Öndeki biblonun arkasındaki bulanık yani alan derinliği dışında görülüyor. Bu iki fotoğraftan hangisini seçeceğiniz izleyicide yaratmak istediğiniz etkiye bağlı olacaktır.
Alan Derinliğini Kullanmak Ne İşe Yarayacak?
Alan derinliği etkisini kullanmak fotoğraflarınızın estetik değerini artırabilir. Buna bir örnek "makro" denilen çekimlerdir. Bu tip fotoğraflarda küçük bir obje çok yakından büyütülerek görüntülenir. Bu tip fotoğraflarda etraftaki nesnelerin görüntüde belirgin bir biçimde olması objenin izleyici tarafından algılanmasını azaltabilir. Bu yüzden makro fotoğraflarda sıklıkla alan derinliği etkisi kullanılarak etraftaki nesnelerin fotoğraf üzerinde net olarak görünmesi engellenir. Bunun tersi de manzara fotoğrafı çekimlerinde alan derinliği artırılarak her nesnenin fotoğraf üzerinde net olması sağlanır. Böylece kadraj içindeki her nesne örneğin yakındaki bir ağaç ya da uzaktaki bir dağ fotoğraf üzerinde net olarak görünür. Böyle bir fotoğraf ise manzaranın güzelliğinin izleyiciler tarafından daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.
Alan derinliği etkisini kullanacağınız diğer bir durum da hareketli objelerin fotoğrafının çekimi olabilir. Çocuğunuzu bir salıncakta sallanırken veya hareket halindeki bir arabayı net bir biçimde fotoğraf kağıdı üzerinde görmek istiyorsunuz ama odak ayarını bu kadar hızlı olarak nasıl yapacaksınız? Ne yazık ki bir salıncağın hareketi kadar hızlı odak ayarı yapmanız elle veya otofokusla olanaklı değil. Belki bir çözüm yolu hareketli objenin hareketi sırasında geleceği bir noktaya fokus yapmak olabilir. Fakat daha garantili bir yöntem diafram açıklığını küçülterek alan derinliğini artırmak. Örneğin salıncak 5 metre ileri-geri gidiyorsa alan derinliği de bu kadar olmalıdır. Bu arada doğal olarak enstantane ayarını da uygun orantıda artırmanız yani pozlandırmayı uzatmanız gerekli olduğunu unutmayın.
